Tăng cường kiểm tra, xử lý các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ

Chủ động ra quân, xử lý nhiều vụ việc

Trước tình trạng vi phạm quyền sở hữu trí tuệ có xu hướng gia tăng với nhiều phương thức, tinh vi, gây thiệt hại lớn về mặt kinh tế và uy tín nền sản xuất, ngay sau khi Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi năm 2025 có hiệu lực (từ 1/4/2026), ngày 5/5/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Công điện số 38/CĐ-TTg chỉ đạo tập trung thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, yêu cầu triển khai đợt cao điểm từ ngày 7 - 30/5/2026, phấn đấu tăng ít nhất 20% số vụ việc được xử lý so với tháng 5/2025.

Thực hiện chỉ đạo này, Nghệ An thành lập Tổ công tác liên ngành do Chủ tịch UBND tỉnh làm Tổ trưởng, đồng thời, chỉ đạo các lực lượng ra quân kiểm tra, phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm. Ngay trong tháng đầu triển khai cao điểm, lực lượng chức năng phát hiện 31 vụ với 32 đối tượng; khởi tố 1 vụ với 2 đối tượng về tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp theo Điều 226 Bộ luật Hình sự, thu giữ hàng hóa vi phạm trị giá khoảng 300 triệu đồng.

Công tác kiểm tra, xử lý tiếp tục được duy trì trong những tháng sau đó. Tháng 7/2026, lực lượng chức năng phát hiện 23 vụ, khởi tố 2 vụ với 5 bị can liên quan đến hàng giả; tháng 8 phát hiện 18 vụ, khởi tố 6 vụ liên quan đến sản xuất hàng giả; tháng 9 phát hiện 13 vụ, khởi tố 2 vụ với 5 bị can về các hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp, hàng giả.

Những vụ việc được phát hiện cho thấy hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ diễn ra trên nhiều lĩnh vực, từ sử dụng phần mềm không có bản quyền đến sản xuất, kinh doanh hàng hóa giả mạo nhãn hiệu.

Ngày 25/6/2026, lực lượng chức năng kiểm tra Công ty TNHH Tư vấn và Xây dựng Nhà Thoáng tại số 13, đường Thành Thái, phường Trường Vinh, phát hiện 7 máy tính được cài đặt trái phép 13 phần mềm thiết kế, dựng hình kiến trúc không có bản quyền. Theo kết quả xác minh ban đầu, thiệt hại liên quan đến việc sử dụng số phần mềm này gần 1 tỷ đồng.

Ngày 13/7/2026, lực lượng chức năng triển khai Chuyên án 626X tại xã Kim Liên (tỉnh Nghệ An), phát hiện các đối tượng người Trung Quốc gồm Yan Xiang Yun, Wang Tao và Wang Bin liên quan đến hoạt động sản xuất thuốc lá điện tử, tinh dầu thuốc lá điện tử. Tang vật thu giữ gồm 804.289 sản phẩm cùng nhiều loại hóa chất, máy móc, dây chuyền sản xuất, tổng giá trị ước tính khoảng 75 tỷ đồng. Ngày 14/9/2026, cơ quan điều tra khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với 2 đối tượng về các tội “Tàng trữ hàng cấm” và “Xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp”.

Một vụ việc khác được phát hiện ngày 4/9/2026. Phòng Cảnh sát kinh tế Công an tỉnh Nghệ An khởi tố Phạm Thị Thủy và Bùi Thị Hồng về hành vi sản xuất hàng giả là sản phẩm bột giặt mang nhãn hiệu đã được bảo hộ, theo khoản 1 Điều 192 Bộ luật Hình sự. Lực lượng chức năng thu giữ khoảng 10.000 gói bột giặt, trị giá khoảng 130 triệu đồng.

Đây chỉ là 3 trong số 15 vụ việc vi phạm quy mô lớn bị khởi tố hình sự mà lực lượng chức năng phát hiện, xử lý. Từ tháng 4/2026 đến ngày 30/9/2026, toàn tỉnh phát hiện 161 vụ việc liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ; xử lý hành chính 145 vụ, khởi tố hình sự 15 vụ, trong đó, có 2 vụ vi phạm trên môi trường trực tuyến. Lực lượng chức năng đã xử lý 165 đối tượng vi phạm; tổng số tiền xử phạt vi phạm hành chính 1,094 tỷ đồng, trị giá hàng hóa vi phạm khoảng 80,25 tỷ đồng.

Ở một kênh xử lý khác, thực hiện Chỉ đạo của Bộ Công Thương, lực lượng Quản lý thị trường Nghệ An cũng tăng cường kiểm tra các cơ sở kinh doanh trên địa bàn. Sau 3 tháng, Chi cục Quản lý thị trường phát hiện 215 vụ vi phạm, xử phạt hơn 1,474 tỷ đồng, trị giá hàng hóa tịch thu khoảng 786 triệu đồng. Các mặt hàng vi phạm chủ yếu là hàng tiêu dùng, hàng hóa có thương hiệu và những nhóm sản phẩm được sử dụng phổ biến như mỹ phẩm các loại, túi xách, quần áo, giày dép, ốp lưng điện thoại, kính mắt, lọc gió và lọc gió điều hòa ô tô, linh kiện điện thoại, ô tô, xe máy, điều khiển tivi…

Ngoài kiểm tra, xử lý tại các cơ sở kinh doanh, Sở Công Thương và Chi cục Quản lý thị trường còn tổ chức hội thảo và tổ chức các gian hàng mẫu để giúp lực lượng chức năng phân biệt hàng giả với hàng thật. Trong đó, đại diện Hiệp hội chống hàng giả quốc tế (React) và chủ thể sở hữu các nhãn hiệu trí tuệ, đồng hành, chia sẻ những thông tin về đấu tranh chống vi phạm sở hữu trí tuệ của cộng đồng quốc tế.

Ông Nguyễn Xuân Đôn - Phó Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường tỉnh

Tiếp tục kiểm tra, giám sát

Thực tế kiểm tra cho thấy, cùng với phương thức vi phạm truyền thống, tình trạng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số, thương mại điện tử ngày càng phức tạp. Việc mua bán hàng hóa qua các nền tảng trực tuyến khiến quá trình phát hiện, xác định nguồn hàng và đối tượng vi phạm gặp nhiều khó khăn hơn.

Đại diện lãnh đạo Sở Công Thương Nghệ An cho biết: Địa bàn tỉnh chưa có tổng kho lớn và cũng chưa xuất hiện những vụ việc có quy mô đặc biệt lớn về xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Tuy nhiên, kết quả kiểm tra, xử lý thời gian qua cho thấy cần tiếp tục duy trì công tác kiểm tra, giám sát, nhất là đối với những lĩnh vực, địa bàn và nhóm hàng có nguy cơ vi phạm cao.

Đợt cao điểm đã kết thúc, song hoạt động kiểm tra, xử lý không thể dừng lại. Bởi cùng với sự phát triển của thương mại điện tử, các phương thức kinh doanh mới cũng tạo thêm những khoảng trống để hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ tiếp cận người tiêu dùng.

Hiện, Sở Khoa học và Công nghệ đã có văn bản tham mưu cho UBND tỉnh chỉ đạo các cơ quan, đơn vị sử dụng phần mềm có bản quyền trong hoạt động chuyên môn; đồng thời, chú trọng nguồn gốc, quyền sử dụng đối với các tác phẩm, tin, bài, hình ảnh trong quá trình khai thác, sử dụng.

Theo ông Nguyễn Mạnh Hà - Trưởng phòng Quản lý chất lượng, Sở Khoa học và Công nghệ, cùng với quá trình hội nhập và sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử, các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ ngày càng có phương thức, thủ đoạn tinh vi hơn. Vì vậy, các phương pháp đấu tranh, thực thi và hành lang pháp lý bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ cũng thay đổi, đáp ứng yêu cầu trong bối cảnh mới.

Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 5/5/2026 được ban hành trong bối cảnh Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ có hiệu lực từ ngày 1/4/2026, cùng yêu cầu thực thi ngày càng cao khi Việt Nam hội nhập sâu rộng và tham gia nhiều hiệp định thương mại quốc tế. Bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ vì thế không chỉ là yêu cầu đối với sản phẩm, chủ thể trong nước mà còn gắn với các quan hệ thương mại xuyên biên giới.

Từ thực tế kiểm tra thị trường, ông Bùi Văn Chung - Đội trưởng Đội Quản lý thị trường số 11 khu vực Vinh, khuyến cáo người tiêu dùng lựa chọn hàng hóa có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng, có thể truy xuất; không chạy theo những sản phẩm mang thương hiệu nhưng có giá rẻ bất thường. Khi phát hiện dấu hiệu hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, người dân cần thông tin cho cơ quan chức năng để được kiểm tra, xử lý.

Cùng với việc xử lý các vụ việc cụ thể, việc nâng cao ý thức của chủ thể, cơ sở sản xuất, kinh doanh và người tiêu dùng có ý nghĩa quan trọng trong phòng ngừa vi phạm. Khi hoạt động kinh doanh ngày càng mở rộng trên môi trường số, công tác bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ cũng cần được thực hiện thường xuyên, liên tục, từ phát hiện sớm đến xử lý vi phạm.

Nghệ An hiện có 139 văn bằng bảo hộ kiểu dáng công nghiệp, 63 văn bằng bảo hộ sáng chế, giải pháp hữu ích và 5.113 văn bằng, giấy chứng nhận liên quan đến nhãn hiệu, nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận và chỉ dẫn địa lý. Hiện, một số văn bằng bảo hộ đã hết thời hạn nhưng chưa được chủ sở hữu gia hạn. Việc theo dõi thời hạn bảo hộ và thực hiện thủ tục gia hạn đúng quy định là cần thiết để tiếp tục duy trì quyền đối với các đối tượng sở hữu công nghiệp đã được xác lập.

Ông Võ Hải Quang - Trưởng phòng Quản lý công nghệ, Sở Khoa học và Công nghệ, thành viên Thường trực Tổ công tác liên ngành tỉnh về giải pháp đấu tranh Sở hữu trí tuệ