Bảo hộ sở hữu trí tuệ: Bệ phóng nâng tầm sản vật Cao Bằng

A- A A+ | Trong Tăng tương phản Giảm tương phản

Hạt dẻ Trùng Khánh, quýt Trà Lĩnh, miến dong Nguyên Bình…, mỗi sản vật của Cao Bằng không chỉ mang hương vị, dáng hình của vùng đất mà còn kết tinh tri thức, kinh nghiệm và công sức của bao thế hệ người dân. Việc được cấp văn bằng bảo hộ sở hữu trí tuệ đã tạo cơ sở pháp lý để khẳng định nguồn gốc, bảo vệ uy tín và nâng cao giá trị sản phẩm. Tuy nhiên, văn bằng mới chỉ là bước khởi đầu. Để tài sản trí tuệ thực sự trở thành lợi thế cạnh tranh, cần một hành trình bền bỉ từ giữ gìn chất lượng, xây dựng chữ tín đến mở rộng thị trường, đưa thương hiệu sản vật quê hương vươn xa và phát triển bền vững.

Khi sản vật quê hương trở thành tài sản trí tuệ

Cao Bằng có nhiều sản phẩm gắn với thổ nhưỡng, khí hậu và kinh nghiệm sản xuất lâu đời của đồng bào các dân tộc. Đưa những sản phẩm ấy vào diện bảo hộ sở hữu trí tuệ là cách khẳng định nguồn gốc, bảo vệ người sản xuất và tạo chỗ đứng trên thị trường. Năm 2011, hạt dẻ Trùng Khánh được cấp chỉ dẫn địa lý, trở thành chỉ dẫn địa lý đầu tiên của tỉnh. Ngày 23/7/2018, Cục Sở hữu trí tuệ ban hành Quyết định số 2416/QĐ-SHTT cấp chỉ dẫn địa lý cho trúc sào và chiếu trúc sào Cao Bằng.

Hạt dẻ Trùng Khánh được bảo hộ chỉ dẫn địa lý, tạo cơ sở khẳng định nguồn gốc và nâng cao giá trị sản phẩm trên thị trường.

Hạt dẻ Trùng Khánh được bảo hộ chỉ dẫn địa lý, tạo cơ sở khẳng định nguồn gốc và nâng cao giá trị sản phẩm trên thị trường.

Nhiều nhãn hiệu gắn với cả một cộng đồng sản xuất, như: Nhãn hiệu tập thể quýt Trà Lĩnh được cấp theo Quyết định số 20939/QĐ-SHTT ngày 19/4/2016, chủ sở hữu là Hội Quýt Trà Lĩnh, khi công bố có 87 hội viên. Nhãn hiệu tập thể miến dong Nguyên Bình được cấp năm 2015; nhãn hiệu chứng nhận lê Đông Khê được cấp tháng 8/2020; nhãn hiệu tập thể vịt cỏ Trùng Khánh được cấp tháng 8/2021…

Danh mục này tiếp tục được bổ sung vào tháng 10/2026 với nhãn hiệu chứng nhận “Làng nghề truyền thống rèn Phúc Sen” do UBND xã Quảng Uyên làm chủ sở hữu, áp dụng cho 8 nhóm sản phẩm: dao, kéo, cưa, búa, lưỡi hái, xẻng, cuốc, cào. Nhãn hiệu được xây dựng từ dự án thuộc Đề án phát triển tài sản trí tuệ tỉnh đến năm 2030, do Công ty TNHH Nghiên cứu và Đầu tư S&D chủ trì. Làng rèn có khoảng 150 hộ tham gia sản xuất, kinh doanh.

Đồng chí Hoàng Thị Hiếu, Chủ tịch UBND xã Quảng Uyên cho biết: Việc xây dựng nhãn hiệu chứng nhận cho sản phẩm rèn Phúc Sen không chỉ nhằm bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ mà còn tạo cơ sở để nhận diện, phân biệt sản phẩm chính gốc với hàng hóa không rõ nguồn gốc, xuất xứ. Qua đó, bảo vệ uy tín, quyền lợi của người thợ và làng nghề, đồng thời, nâng cao giá trị thương hiệu cho các sản phẩm nông cụ cầm tay truyền thống. Thời gian tới, địa phương sẽ tiếp tục phối hợp tuyên truyền, hướng dẫn các hộ sản xuất sử dụng nhãn hiệu đúng quy định, tăng cường kiểm soát chất lượng.

Ở những nơi nhãn hiệu được khai thác bài bản, hiệu quả thể hiện bằng con số cụ thể. Hạt dẻ Trùng Khánh đúng nguồn gốc có giá 100.000 - 150.000 đồng/kg. Hợp tác xã Bích Loan đăng ký nhãn hiệu riêng, in mã QR và tem chỉ dẫn địa lý trên bao bì, sản lượng khoảng 160 tấn/năm. Gia đình bà Hứa Thị Sảng, xã Đình Phong trồng dẻ đạt năng suất 20 - 25 tạ/ha, thu khoảng 200 - 250 triệu đồng/ha/năm. Hợp tác xã Nông nghiệp tổng hợp Trùng Khánh áp dụng sấy ở nhiệt độ thấp, đóng gói hút chân không, giúp hạt dẻ chế biến bảo quản được 6 - 12 tháng.

Cùng với bảo hộ, nhiều sản phẩm được đầu tư nâng cao chất lượng và mở rộng thị trường. Giống nếp hương Bảo Lạc sau phục tráng cho năng suất tăng 20%, bình quân đạt 46 tạ/ha. Miến dong của Hợp tác xã nông sản Tân Việt Á (Nguyên Bình) đạt OCOP 3 sao năm 2020, được nâng lên 4 sao năm 2023, đầu năm 2025, lô hàng 4 tấn đầu tiên được xuất khẩu sang Mỹ. Chiếu trúc sào đã có mặt tại thị trường Đài Loan (Trung Quốc).

Công tác bảo vệ quyền cũng được chú trọng: từ năm 2025 đến tháng 9/2026, toàn tỉnh xử lý 13 vụ vi phạm về sở hữu trí tuệ, phạt tiền 145 triệu đồng, tiêu hủy hàng hóa trị giá gần 82 triệu đồng. Tuy vậy, bức tranh chung còn nhiều khoảng trống. Tính đến tháng 9/2026, toàn tỉnh có 174 sản phẩm OCOP (10 sản phẩm 4 sao, 164 sản phẩm 3 sao), nhưng mới có 28 sản phẩm đã đăng ký nhãn hiệu, chiếm khoảng 16%. Sản xuất phần lớn còn nhỏ lẻ; nhiều hộ, hợp tác xã chưa hiểu rõ về nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý; khả năng tiếp cận dịch vụ tư vấn sở hữu trí tuệ còn hạn chế. Việc gắn nhãn hiệu với Chương trình OCOP, phát triển du lịch và chuyển đổi số chưa đồng đều giữa các địa phương.

Hạn chế lớn hơn nằm ở khâu sau khi được cấp văn bằng. Hỗ trợ của Nhà nước chủ yếu tập trung vào khâu đăng ký, còn quản lý, phát triển thị trường sau bảo hộ vẫn mang tính thí điểm; một số nhãn hiệu chưa gắn với sản xuất và thị trường; liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp và nhà nông còn lỏng lẻo, người sản xuất dễ bị ép giá; sản lượng nhỏ, chưa đáp ứng được những đơn hàng lớn.

Hàng mạo danh vẫn là mối lo thường trực. Ở làng rèn Phúc Sen, khi đã có nhãn hiệu chứng nhận, nỗi lo của người thợ vẫn là đầu ra, dù sản phẩm đã có mặt ở Thái Nguyên, Tuyên Quang, Lào Cai… Ông Nông Văn Tuấn, thợ rèn xóm Pác Rằng, xã Quảng Uyên chia sẻ: Chúng tôi mong muốn chính quyền xã quan tâm, có giải pháp kết nối thị trường, hỗ trợ quảng bá sản phẩm, đưa sản phẩm rèn Phúc Sen đến với nhiều khách hàng hơn. Đặc biệt, cần có biện pháp kiểm soát hàng giả, hàng mạo danh để bảo vệ thương hiệu, giữ uy tín và công sức của những người thợ đã gắn bó với nghề truyền thống.

Bảo vệ uy tín, mở đường cho thương hiệu vươn xa

Để sở hữu trí tuệ thực sự trở thành nền tảng cho phát triển kinh tế tri thức, tỉnh cần triển khai đồng bộ, lâu dài các giải pháp tạo lập, quản lý, phát triển và khai thác tài sản trí tuệ. Trọng tâm là thực hiện Chiến lược sở hữu trí tuệ đến năm 2030, Đề án phát triển tài sản trí tuệ tỉnh đến năm 2030 và kế hoạch thi hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ (Luật số 131/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/4/2026). Theo kế hoạch thực hiện Chiến lược, đến năm 2030, tỉnh hỗ trợ tạo lập 1 chỉ dẫn địa lý, 2 - 3 nhãn hiệu chứng nhận, 3 nhãn hiệu tập thể và đăng ký bảo hộ 1 - 2 nhãn hiệu ở nước ngoài.

Nhãn hiệu chứng nhận “Làng nghề truyền thống rèn Phúc Sen” góp phần bảo vệ uy tín, khẳng định nguồn gốc và nâng tầm giá trị sản phẩm làng nghề.

Nhãn hiệu chứng nhận “Làng nghề truyền thống rèn Phúc Sen” góp phần bảo vệ uy tín, khẳng định nguồn gốc và nâng tầm giá trị sản phẩm làng nghề.

Theo lãnh đạo Sở Khoa học và Công nghệ, cần chọn đúng sản phẩm có lợi thế, gắn đăng ký bảo hộ với vùng nguyên liệu tập trung và quy trình sản xuất được chuẩn hóa, tránh tình trạng có nhãn hiệu nhưng không gắn với sản xuất. Sản phẩm có chất lượng, đặc tính gắn với điều kiện địa lý cần được nghiên cứu, hướng tới đăng ký chỉ dẫn địa lý; sản phẩm đã có thị trường xuất khẩu cần sớm được đăng ký bảo hộ ở nước ngoài. Cùng với đó, chủ sở hữu nhãn hiệu phải thực hiện nghiêm quy chế sử dụng nhãn hiệu; cấp quyền sử dụng cho đúng chủ thể đủ điều kiện; kiểm soát chất lượng, quản lý tem nhãn; ứng dụng mã QR truy xuất nguồn gốc để người tiêu dùng nhận biết hàng thật. Tháng 6/2026, gần 50 hộ sản xuất, hợp tác xã ở làng rèn Phúc Sen được tập huấn về nhãn hiệu chứng nhận Phúc Sen. Cách làm này cần được duy trì thường xuyên và nhân rộng ở các nhãn hiệu khác.

Bên cạnh đó, cần củng cố hợp tác xã, doanh nghiệp giữ vai trò dẫn dắt chuỗi giá trị; tăng cường liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp và nhà nông; có chính sách tín dụng ưu đãi để đầu tư kho lạnh, máy sấy, thiết bị chế biến, nâng sản lượng và độ đồng đều của hàng hóa.

Nhãn hiệu chỉ có sức sống khi sản phẩm bán được. Vì vậy, cần gắn nhãn hiệu với Chương trình OCOP, du lịch cộng đồng, Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng, thương mại điện tử và các hoạt động xúc tiến thương mại. Đồng thời, tăng cường kiểm tra, xử lý hành vi giả mạo, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ; nâng cao trách nhiệm của chính quyền cấp xã trong tuyên truyền, hướng dẫn và quản lý nhãn hiệu trên địa bàn, nhất là ở nơi UBND xã trực tiếp là chủ sở hữu nhãn hiệu, để sản phẩm giữ được tên tuổi, phát triển bền vững.


Nguồn:Báo Cao Bằng Copy link

TIN LIÊN QUAN